li giác

Sao Kim có li giác lớn vào buổi tối.

Định nghĩa

Danh từ (Thiên văn học, Vật lý):
- Góc lệch biểu kiến: "li giác" chỉ khoảng cách góc giữa một thiên thể (như Mặt Trăng, hành tinh) và Mặt Trời, khi nhìn từ Trái Đất. Nói cách khác, đây là góc hợp bởi hai đường thẳng nối từ Trái Đất đến thiên thể và đến Mặt Trời.
- Ứng dụng trong vật lý: Trong quang học, "li giác" cũng có thể dùng để chỉ sự tách biệt góc giữa hai điểm sáng hoặc hai tia sáng.

Ví dụ sử dụng

Danh từ:
- Li giác của Sao Kim tối đa khoảng 47 độ. (Góc lệch biểu kiến lớn nhất của Sao Kim so với Mặt Trời là khoảng 47 độ.)
- Khi li giác của Mặt Trăng bằng 0 độ, đó là lúc trăng mới. (Khi góc lệch giữa Mặt Trăng và Mặt Trời bằng 0, ta quan sát được pha trăng mới.)
- Nhà thiên văn học tính toán li giác để dự đoán vị trí của hành tinh. (Nhà thiên văn học dùng góc lệch biểu kiến để xác định vị trí hành tinh trên bầu trời.)

Các cách sử dụng nâng cao

"li giác cực đại": giá trị lớn nhất của góc lệch biểu kiến giữa một hành tinh và Mặt Trời, thường dùng cho các hành tinh nằm trong quỹ đạo Trái Đất (Sao Thủy, Sao Kim).
- Sao Thủy có li giác cực đại khoảng 28 độ. (Góc lệch biểu kiến lớn nhất của Sao Thủy so với Mặt Trời là khoảng 28 độ.)
"li giác vuông": trường hợp góc lệch bằng 90 độ, khi thiên thể ở vị trí vuông góc với Mặt Trời so với Trái Đất.
- Khi li giác vuông, hành tinh dễ quan sát nhất vào lúc hoàng hôn hoặc bình minh. (Khi góc lệch đạt 90 độ, hành tinh xuất hiện rõ ràng ở chân trời.)

Biến thể và từ gần giống

Góc lệch (danh từ): thuật ngữ chung hơn, chỉ sự sai lệch góc giữa hai hướng — có thể dùng thay thế "li giác" trong ngữ cảnh đơn giản.
- Góc lệch giữa hai ngôi sao là 5 độ. (Khoảng cách góc giữa hai ngôi sao là 5 độ.)
Khoảng cách góc (danh từ): đồng nghĩa với "li giác", thường dùng trong thiên văn học phổ thông.
- Khoảng cách góc của Mặt Trăng thay đổi theo thời gian. (Giá trị li giác của Mặt Trăng biến đổi liên tục.)

Từ đồng nghĩa

Góc ly (danh từ, thuật ngữ chuyên ngành): từ Hán-Việt ít dùng, tương đương "li giác".
- Góc ly của Sao Kim đạt 47 độ. (Li giác của Sao Kim đạt 47 độ.)
Elongation (danh từ, tiếng Anh mượn): thuật ngữ quốc tế, thường xuất hiện trong tài liệu khoa học.
- Elongation of Venus is about 47 degrees. (Li giác của Sao Kim khoảng 47 độ.)

Thành ngữ liên quan

Không có thành ngữ phổ biến với "li giác" vì đây là thuật ngữ chuyên ngành. Tuy nhiên, trong ngữ cảnh khoa học, có thể gặp cụm: - "li giác thuận lợi": góc lệch lý tưởng để quan sát thiên thể. - Khi li giác thuận lợi, ta có thể nhìn thấy Sao Kim rõ nhất. (Khi góc lệch phù hợp, Sao Kim xuất hiện sáng rõ trên bầu trời.)